İran savaşı, küresel petrol ticaretinde yalnızca fiyatları değil, petrolü taşımanın maliyetini ve tedarik rotalarını da değiştirdi. Tankerlerin daha uzun süre seferde kalması ve Hürmüz Boğazı çevresinde beklemesi, kullanılabilir gemi arzını daralttı. ABD Körfez Kıyısı’ndan Çin’e ham petrol taşıyan bir süper tankerin navlun maliyeti ekim başında 80 milyon dolara kadar çıktı. Fiyatlar gerilese de aynı güzergâhtaki taşıma maliyeti bu hafta yaklaşık 60 milyon dolar düzeyinde seyrediyor.
ABD’den Asya’ya petrol taşıma maliyeti neden yükseldi?
Navlun fiyatlarındaki artışın temelinde savaş nedeniyle değişen rotalar ve tankerlerin sefer sürelerinin uzaması bulunuyor. Gemiler, petrol transferleri için Hürmüz Boğazı çevresinde daha uzun süre bekliyor; bu da tankerlerin yeni yükler için daha geç hazır hale gelmesine yol açıyor. Piyasada kullanılabilir gemi sayısı azaldıkça taşıma ücretleri yükseliyor.
Valero Energy’nin Uluslararası Ham Petrol Tedarik ve Ticaretinden Sorumlu Başkan Yardımcısı Randy Hawkins’e göre ABD Körfez Kıyısı’ndan Asya’ya petrol taşımanın maliyeti varil başına 30-35 dolara ulaştı. Hawkins, 2025 yılında bu maliyetin ortalama 5 dolar civarında olduğunu belirtiyor. Böylece nakliye gideri, ABD petrolünü Asya’ya satmanın ekonomik hesabında çok daha büyük bir pay tutuyor.
Asya’nın ABD ham petrolü siparişleri neden azaldı?
Yüksek navlun, Asya rafinerilerinin ABD’den petrol alımlarını azaltmasına neden oluyor. Kasım teslimatlı ABD ham petrolü siparişleri eylül ayına kıyasla yaklaşık yüzde 50 düşerek 25 milyon varile indi. Gemi takip analistleri, siparişlerin bu seviyede kalması halinde Asya’nın kasım ayında teslim alacağı ABD petrolünün son yedi yılın en düşük düzeyine gerileyebileceğini değerlendiriyor.
Alıcılar yalnızca petrolün satış fiyatını değil, yükün limana ulaşana kadar oluşan toplam maliyeti de hesaba katıyor. Nakliye bedeli yükseldiğinde, daha yakın kaynaklardan alınan petrol veya teslimat koşulları alıcı lehine olan seçenekler daha cazip hale geliyor. Bu nedenle pahalı taşımacılık, ABD ham petrolünün Asya’daki rekabet gücünü azaltıyor.
Hürmüz Boğazı çevresindeki tanker trafiği navlunu nasıl etkiliyor?
Umman Körfezi’nde gemiden gemiye petrol transferlerinin artması, büyük tankerleri haftalarca meşgul edebiliyor. Bu operasyonlarda kullanılan çok büyük ham petrol tankerlerinden (VLCC) oluşan filo yaklaşık 80 gemiye ulaştı. Tankerler transfer için bekledikçe, başka petrol rotalarında hizmet verebilecek gemi sayısı azalıyor.
Kpler verilerine göre Irak’ın Basra kentinden Umman’ın Sohar kıyılarına yapılan gidiş-dönüş seferleri ortalama 23 gün sürüyor. Normal koşullarda bu yolculuğun 9-10 gün sürmesi bekleniyor. Sefer süresindeki bu uzama, aynı tankerle daha az sayıda taşıma yapılmasına neden oluyor ve küresel navlun piyasasındaki arz sıkışıklığını derinleştiriyor.
Rota değişikliği petrol alım tercihlerini nasıl dönüştürüyor?
Asyalı alıcılar, uzun mesafeli nakliye masraflarını sınırlamak için Orta Doğu petrolüne daha fazla yöneliyor ve teslimat esaslı alımları tercih ediyor. Avrupa’daki rafineriler ise uzak bölgelerden petrol taşımak yerine kendilerine daha yakın tedarik kaynaklarına ağırlık veriyor. Bu tercihler, farklı bölgelerdeki petrol türlerine yönelik talebi ve fiyatları birbirinden ayrıştırıyor.
Taşıma maliyetleri aynı zamanda ham petrolün varış noktasındaki değerini değiştiriyor. Bir petrol türünün üretim fiyatı uygun olsa bile, yüksek navlun toplam maliyeti artırarak onu alıcı açısından daha az avantajlı hale getirebilir. Tersine, alıcılara yakın kaynaklardan gelen petrol, artan talep nedeniyle prim kazanabilir.
Ham petrol türleri arasındaki fiyat farkları neden açıldı?
Yüksek navlun, petrol türlerinin Brent karşısındaki prim ve iskontolarını büyüttü. Wood Mackenzie verilerine göre Norveç’in Johan Sverdrup petrolü, Brent’e kıyasla varil başına 24 dolarlık rekor primle işlem görüyor. Batı Afrika petrolünün bazı türlerinde ise yüksek taşıma giderlerini dengelemek amacıyla Brent’e kıyasla varil başına 20 dolara ulaşan iskontolar görülüyor.
ABD’de WTI petrolünün Midland East Houston merkezindeki primi de eylül başında 3 doların üzerindeyken 0,25 dolara geriledi. Bu örnekler, navlun artışının bütün petrol türlerini aynı yönde etkilemediğini gösteriyor: Yakın pazarlara erişimi olan veya talebi güçlü petrol prim kazanabilirken, uzun mesafeli taşımaya ihtiyaç duyan türler iskonto görebilir.
İran savaşının petrol taşımacılığına etkisi ne anlama geliyor?
İran savaşı, tankerleri daha uzun süre seferde tutarak küresel gemi arzını daraltıyor ve petrol taşımacılığını pahalılaştırıyor. Bu baskı, Asya’nın ABD petrolü siparişlerinin azalmasına, alıcıların daha yakın tedarik kaynaklarına yönelmesine ve ham petrol türleri arasındaki fiyat farklarının büyümesine katkıda bulunuyor. Navlun yüksek kaldığı sürece petrol ticaretinde rota ve tedarik tercihleri üzerindeki baskının sürmesi bekleniyor.
İlk yorum yapan olun